Tango
Sławomir Mrożek
Tango Mrożka
„Witkacy za wcześnie, Gombrowicz jest obok, Mrożek przyszedł w samą porę” J.Kott
Tango Mrożka zostało wydrukowane po raz pierwszy w czasopiśmie teatralnym Dialog w 1964 roku. Pierwsza wersja książkowa ukazała się w 1973 roku. Tytuł utworu Tango oznacza taniec cechujący się powolnością i powtarzalnością. Historia przewrotów społecznych cechuje się podobną powtarzalnością jak Tango.
GŁÓWNI BOHATEROWIE:
STOMIL: przedstawia model nonkonformistyczny, nosi niechlujny, wiecznie porozpinany strój; jego ulubionym ubiorem jest piżama. Stomil jest ojcem Artura, eksperymentatorem artystycznym, który jest cały czas pochłonięty swoim laboratorium sztuki; człowiek, który nie wyrósł jeszcze z okresu młodzieńczego buntu, gardzi tradycją, kulturą rodzinną. Zadziwiająca jest jego obojętność na wiadomość o romansie Eleonory z Edkiem oraz obojętny stosunek wobec ogólnej sytuacji panującej w domu. Bankructwo ideałów jego syna ( Artura ) świadczy o tym, iż rodzina nie wyposażyła go w trwały system wartości. Stomil poniósł klęskę wychowawczą jako głowa rodziny. Stomil głośno krytykuję wszelką formę, wręcz nią gardzi. Wciąż poszukuje wyzwolenia. Swoje życie traktuje jak eksperyment oraz manifest przeciwko starości. Uważa sztukę za wieczny bunt.
BABCIA EUGIENIA: strój babci składa się przede wszystkim z trenu, trampek oraz sukni w kwiaty. Babcia Eugenia żyje w ciągłym chaosie, świecie nieuporządkowanym, udaje osobowość nowoczesną, nie przyjmując do swojej wiadomości faktu, iż się starzeje. Babcia jest infantylna, cyniczna, rozrywkowa ( „Jezus Maria jak nudno”, „Błogosławię was dzieci, niech was wszystkich diabli”, „4 piki skurczybyki”- ulubione powiedzonka babci). Babcia przedstawia postawę oportunistyczną oraz konformistyczną z widocznymi objawami schizofrenii.
ELEONORA: reprezentuje również model nonkonformizmu; strój : początkowo śpioszki dziecięce, później przeobraża się w elegancką kobietę. Jako nowoczesna kobieta poszukuje zmian i rozrywki zdradzając męża z Edkiem; odbiega daleko od modelu stereotypowej matki oraz żony; jest rozgoryczona faktem, że jej syn nie upodobnił się w swoich zachowaniach do rodziców i studiuje medycynę ( „Stomil, pamiętasz rozbijaliśmy tradycję” , „Być szczęśliwym- to prawo i obowiązek ludzi wyzwolonych w naszej epoce” )
ARTUR: jest synem Stomila i Eleonory; tolerancyjny stosunek do rzeczywistości jego rodziców sprawia, że Artur nie ma przeciwko komu ani czemu się buntować ( „nic już nie jest możliwe, ponieważ wszystko jest możliwe” ). Artur próbuje ująć świat w starą formę, zaprowadzając na chwilę ład i zmuszając rodzinę do przestrzegania starych, mieszczańskich zasad. Łaknie przekonującej idei, która nada sens formie. Zgon babci Eugenii natchnął go do stworzenia owej ideologii na gruncie objęcia panowania nad życiem i śmiercią. Artur jest reprezentantem inteligencji, która wchodząc w sojusz z chamstwem dostarcza mu programu ideowego, którego sam stanie się ofiarą. Jest mądrym, oczytanym młodym człowiekiem studiującym medycynę, wbrew oczekiwaniom rodziców. Za wszelką cenę stara się wprowadzić porządek do swojego domu. Jako jedyny z mieszkańców zauważa wszystkie odchylenia od normy jakie dzieją się za zgodą i przyzwoleniem gospodarzy. Dziwi go tolerancyjny stosunek ojca do jawnego romansu Eleonory z Edkiem. Artur jest zawsze elegancko ubrany. Ma czyste, schludne i dopasowane stroje. Jest zawsze pozapinany i uporządkowany.
EDEK: charakterystyczny strój Edka to brudne, pomięte spodnie, jaskrawe skarpetki, żółte buty, rozpięta koszula w kratę. Edek ma długie tłuste włosy, które przeczesuje grzebykiem noszonym z tyłu spodni. Postać ta jest prosta, stanowi model osobowości skrajnie opozycyjny względem Artura. Półinteligent. „Wkrada się” do rodziny Stomilów wzbudzając sympatię mieszkańców, wszystkich z wyjątkiem Artura. Jest silny fizycznie, może stać się uosobieniem rządów totalitarnych. Z czasem zwycięża Artura. Edek reprezentuje tępotę, brutalność, głupotę oraz niechlujność. Jest typem chama i prostaka. Stanowi zagrożenie dla domu Stomilów. Patrząc przez pryzmat cech osobowości tejże postaci oraz relacji jakie wiążą ją z pozostałymi bohaterami możemy odnaleźć tutaj analogię do nurtu ludomanii, tudzież chłopomanii, który rozwinął się w okresie Młodej Polski na przełomie XIX/ XX wieku, gdzie poszukiwano siły witalnej w prostocie.
ALA: jako czytelnicy wiemy o niej najmniej; reprezentuje ona model współczesnej dziewczyny, postępuje kokieteryjnie, jest pewna swojej urody. Ala jest niezdecydowana na ślub z Arturem, zdradza go w końcu z Edkiem. Postać ta jest małomówna, nie tyle z nieśmiałości, co z braku posiadania odpowiedniego poziomu wiedzy. Jest krzykliwa, usilnie próbując zwrócić na siebie uwagę. Jest nieufna względem intencji Artura. Ala posiada cechy typowe dla osobowości powierzchownej. ( „Filozofia mnie nudzi”, „Ja chcę Artura nawet z zasadami”)
EUGENIUSZ: strój charakterystyczny dla Eugeniusza to brudne, zakurzone ciuchy zestawione z krawatem; nosi ubiór ze swojej epoki, jednak jest bardzo zaniedbany; odsłonięte kolana poprzez noszenie krótkich spodenek stanowią oznakę buntu, która kłóci się z osobowością buntu. Eugeniusz jest tępy, niezdecydowany w swoich poglądach, niepewny komu ma się podporządkować, chwiejny jak chorągiewka na wietrze; cały czas stara się być podporządkowany Arturowi; pod koniec sztuki tańczy tango z Edkiem
CECHY DRAMATU TRADYCJYJNEGO UWIDACZNIAJĄCE SIĘ W DRAMACIE:
1.Tematyka ( dramat rodzinno- obyczajowy)- dom pokoleniowy,; zwyczaje, modele- postaci
2.W zasadzie tradycyjny układ kompozycji dramatu:
Ekspozycja
Wyraźnie zarysowana akcja
Wznoszenie się napięcia dramatycznego aż do punktu kulminacyjnego ( perypetie, rozwiązanie węzła)
Podział na akty
3.Dwie jedności: akcji i miejsca- całość dramatu rozgrywa się w jednym miejscu- domu Stomilów.
CECHY DRAMATU NOWATORSKIEGO UWIDACZNIAJĄCE SIĘ W DRAMACIE:
1.Dramat rodzinno- obyczajowy to tylko maska- dramat rodzinny Stomilów symbolem niemożności zbuntowania się przeciwko prostactwu. Ukazanie wyższości chamstwa i brutalności nad uczuciami i rozumem.
2.Deformacja świata przedstawionego
Zdarzenia- gra w karty, brak reakcji Stomila na wieść o zdradzie żony, lekceważenie porządku
Postaci: POSTACI- MODELE- Edek: model chama i prostaka
3.Deformacja scenerii ( didaskalia )- obecność katafalku, wózka dziecinnego; przykładowe didaskalia: „Noc. Jedna nieduża, stojąca lampa. Artur siedzi w fotelu. Ktoś wchodzi.”
4.Zerwanie z życiowym prawdopodobieństwem- eksperymenty Stomila, nowatorstwo Eleonory, brak cech opiekuńczych, matczynych
5.Odpatetyzowanie katastrofy- brak żalu po śmierci Eugenii
6.Kierunek absurd, groteska- dramat śmieszy, lecz z drugiej strony daje obraz tragicznej sytuacji
7.Zderzenie wysokiego i niskiego tonu- inteligencja, uczuciowość versus brutalność, chamstwo
8.Język utworu- wulgaryzmy Edka, powiedzonka babci
9.Sytuacje modelowe- bunt młodego pokolenia względem starszyzny oraz patriarchalnego porządku w rodzinie
WAŻNE POJĘCIA:
Konformizm - postawa polegająca na ścisłym podporządkowaniu się zasadom, poglądom i normom narzuconym przez grupę społeczną, do której należy dana jednostka; przystosowanie się do czegoś, niekoniecznie poddając owe dostosowanie refleksji
Nonkonformizm - postawa braku akceptacji pewnych norm, wartości, poglądów istniejących w danej społeczności; sprzeciw wobec bezwzględnemu podporządkowaniu się owym normom i wartościom
Dramat groteskowy - opracowanie
Teatr absurdu - opracowanie