Szewcy
Stanisław Ignacy Witkiewicz
TYTUŁ DRAMATU: Tytuł utworu, w przeciwieństwie do innych dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza nie jest prowokujący tudzież kontrowersyjny. Autor znany z żartobliwych przeróbek tytułów dzieł innych twórców ( dla przykładu Nowe Wyzwolenie zamiast Wyzwolenie Stanisława Wyspiańskiego) tym razem odwołuje się do klasycznej zasady tytułowania, polegającej na umieszczeniu w tytule imienia głównego bohatera. Możemy podążając tą drogą rozumowania wysnuć wniosek, iż w przypadku Szewców mamy do czynienia raczej ze zbiorowym bohaterem a nie pojedynczą osobowością. Do grupy głównych postaci dramatu można zapewne zaliczyć Sajetana Tempe i dwóch Czeladników, lecz nie tylko. Można potraktować tytułowych szewców jako metaforę społeczeństwa, a może nawet szerzej- ludzkości. Owa ludzkość bierze udział w rewolucjach, zmianach ustrojów i rządów, jak również zmierza ku uniformizacji, ujednoliceniu i utopieniu w masie. Idea ta wiąże się z głoszonym przez Witkacego postulacie o nieuchronnym katastrofizmie ludzkości.
BOHATEROWIE:
SAJETAN TEMPE - mający około 60 lat majster, który jest jednocześnie myślicielem i domorosłym filozofem, należy do proletariatu. Charakteryzuje się rzadką bródką oraz wąsami. Używa języka, który jest mieszanką naukowej terminologii oraz przekleństw. Jest postacią, która odbiega od stereotypowego obrazu rzemieślnika. W pierwszej fazie przewrotów zajmuje stanowisko opozycyjne względem Scurvy`ego. Po obaleniu rządów prokuratora staje się głównym dyktatorem nowego ładu. Marzy o poprowadzeniu ludzkości ku dobrobytowi, ujawnia się tutaj tendencja do budowania ideałów stricte komunistycznych. Można zaryzykować stwierdzenie, że jako jedyny z bohaterów wierzy w głoszone przez siebie ideologie. W momencie gdy tuż po pierwszej rewolucji upomni się o wcześniej postulowane idee zostanie wyeliminowany przez swoich sojuszników.
CZELADNICY - niepokorni buntownicy, anarchiści, są podwładnymi Sajetana Tempe i wraz z nim należą do proletariatu. Szewcy wyrażają niechęć do swojego dotychczasowego życia. Rewolucja staje się dla nich możliwością urzeczywistnienia marzeń o władzy i dobrobycie. Przechodzą metamorfozę od prostych rzemieślników do robotniczej arystokracji. Po pierwszej rewolucji zabijają mądrzejszego od siebie Sajetana, wprowadzając rządy terroru. Pozbawieni ideologii, dążą jedynie do utrzymania władzy. Do końca pozostają prymitywnymi rzemieślnikami.
ROBERT SCURVY - reprezentuje burżuazję, jest prawnikiem, inteligentem. Jest mężczyzną o twarzy szerokiej „zrobionej jakby z czerwonego salcesonu, w którym tkwią inkrustowane, błękitne, jak guziki od majtek, oczy. Szczęki szerokie- pogryzły na proszek (…)kawał granitu.” Jest postacią, która ulega największej deformacji groteskowej od reprezentanta władzy po jęczącego pół-psa, który nie jest w stanie powstrzymać swojej dzikiej namiętności jaką darzy Księżną. Scurvy po metamorfozie kojarzy się z uległością ( utrata stanowiska, podporządkowanie żądzom)i masochistycznym poddaniem się kobiecie. Używany przez niego język współgra z jego osobowością. Typ obleśny, wulgarny, odrażający. Życie kończy jako uwiązany do łańcucha pół-pies. Umrze w męczarniach.
KSIĘŻNA IRINA WSIEWOŁODOWNA ZBEREŹNICKA-PODBEREZKA - należy do warstwy arystokratycznej. Jest to postać skłonna do perwersji seksualnych, która nie stroni od wulgaryzmów i bezpośrednich uwag. Niewątpliwie jej głównym dążeniem jest zdobycie władzy przez kobiety. Księżna ukazana zostaje przez pryzmat swojej płciowości. Jest świadoma swojej seksualności, igra z uczuciami, wzbudza pożądanie, kokietuje, adoruje i jednocześnie niszczy swojego przeciwnika (Scurvy). Władza ma dla niej priorytetowe znaczenie dlatego bez wahania interesuje się tym kto aktualnie sprawuje rządy. Księżna wzbudza sprzeczne emocje wśród szewców. Z jednej strony wzbudza pożądanie, z drugiej strony niechęć. Dla prokuratora jest obiektem silnych namiętności, niespełnionych marzeń. W kontekście dawnej obyczajowości arystokracji postuluje nowoczesne pojmowanie roli kobiety. Piesek oraz lokaj ( towarzyszące jej „przymioty”) stanowią namiastkę jej dawnej pozycji. Ma około 28 lat. Zdeprawowana i zepsuta moralnie. Jest uosobieniem warstwy odchodzącej w przeszłość, przesiąknięta dwoma namiętnościami: władzą oraz seksem.
HIPER-ROBOCIARZ - może być skojarzony z Nietzscheańskim nadczłowiekiem. Jest to postać głupia, tępa, pozbawiona ludzkiego imienia i nazwiska. Istotą tej postaci jest bycie robociarzem, co ma niewątpliwie pejoratywne zabarwienie. W przeszłości przebywał w więzieniu, gdzie miał okazję studiować ekonomię. Z zewnątrz charakteryzuje się potężną posturą. Jest wyposażony w pseudo-bombę, która okazuje się termosem. Bohater od którego przemawia tylko przemoc. Jest swoistą karykaturą robotnika.
CHŁOPI - pojawiają się w utworze wraz z Chochołem; mają na celu wzbudzenie skojarzenia z „Weselem” Stanisława Wyspiańskiego ( zostaje tutaj wykorzystany zabieg zwany aluzją literacką). Stary Chłop, Młody Chłop oraz Dziwka są przedstawicielami konserwatywnego stanowiska, które zostaje odebrane negatywnie. Wyrzuceni przez Sajetana pozostawiają Chochoła, który pod okryciem słomy kryje współczesnego eleganta we fraku, który prosi Księżną do tanga.
TOWARZYSZ X, TOWARZYSZ ABRAMOWSKI - dwóch dygnitarzy obdarzonych wysokim poziomem inteligencji. Dążą oni do zautomatyzowania oraz ujednolicenia całej ludzkości. Są sztuczni i tajemniczy. Zwiastują depersonalizację oraz degradację jednostkową.
DZIARSCY CHŁOPCY - organizacja, którą dowodzi Gnębon Puczymorda o oczach „strasznych, wywalonych”. Wśród działaczy ważną rolę odgrywa Józef Tempe, syn Sajetana Tempe, który osobiście aresztuje własnego ojca. Jako pierwszy z „Dziarskich Chłopców” doprowadza do „uszewczenia się” pozostałych bojówkarzy.