Cierpienia młodego Wertera
Johann Wolfgang Goethe
„Cierpienia młodego Wertera” Johann Wolfgang Goethe
GENEZA UTWORU
Do napisania powieści epistolarnej, czyli „Cierpień młodego Wertera” przyczyniły się osobiste, autentyczne doświadczenia Goethego z młodości. W opisanych wydarzeniach autor tej powiesci epistolarnej sam brał udział. W 1772 roku p ukończeniu studiów prawniczych Goethe otworzył we Frankfurcie kancelarię adwokacką. Aby zdobyć praktykę aplikancką wyjechał na cztery miesiące do górskiego miasteczka Wetzlar. Przebywał tu od 25 maja do 11 września 1772 roku. Tu Goethe chętnie uczestniczył w życiu towarzyskim, a podczas jednego z bali poznał uroczą Charlotte Buff (która stała się pierwowzorem postaci Lotty) oraz jej narzeczonego Johanna Christiana Kestnera (czyli powieściowego Alberta). W tym czasie Goethe zaprzyjaźnił się również z ojcem Charlotty, owdowiałym urzędnikiem i jego licznymi dziećmi (ten motyw także znajdujemy na kartach „Cierpień...”). Pierwotne oczarowanie młodą dziewczyną przeradza się w głębokie uczucie. Często też gościł w domu Buffów rozmawiając z Charlottą, jej ojcem i zabawiając dzieci. Postanowił jednak opuścić miasto, by nie dopuścić do popsucia relacji między narzeczeństwem. Wyjechał bez pożegnania, pozostawiając jedynie listy do obydwojga, wyjaśniające całą sytuację. Kestner, mimo listownego pożegnania, postanowił odwiedzić Goethego, bo zależało mu na dawnej zażyłość. Od tego czasu cała trójka prowadziła ożywioną korespondencję..
Po kilku miesiącach Goethe (tak jak powieściowy Werter) powrócił do Wetzlar z powodu samobójstwa przyjaciela Carla Wilhelma Jerusalem. Goethe dobrze znał Jerusalema. Wiadomość o jego śmierci wstrząsnęła młodym pisarzem, a okoliczności tego samobójstwa poeta wykorzystał do napisania swojej powieści. Dowiedział się, że Jerusalem żył w konflikcie z przełożonym, przeżył niemiłą sytuację towarzyską i uwikłał się w nieszczęśliwy związek miłosny. Ostatnie chwile życia Jerusalema zrelacjonował Goethemu Kestner, który, nie podejrzewając niczego, pożyczył pistolety przyszłemu samobójcy. Jerusalem ubrany w niebieski frak i żółtą kamizelkę strzelił sobie w głowę, ale nie zginął od tego strzału i ranny umierał jeszcze bardzo długo. Śmierć, jak i sposób jego pochówku (przed jedenastą wieczorem, bez udziału duchownego) zostały wiernie odtworzone w „Cierpieniach młodego Wertera”
O ślubie przyjaciół, Charlotty i Kestnera, Goethe dowiedział się w kwietniu 1773 roku, gdy małżeństwo było już zawarte. W tym samym miesiącu zmarła jego wieloletniej przyjaciółka, Henrietty von Roussillon, Wydarzenia te przygnębiły poetę i wywołały potrzebę przelania uczuć na papier. Rok później ukazały się „Cierpienia młodego Wertera”.
W liście do Kestnerów z 16 czerwca 1774 r. Goethe napisał: „wkrótce przyślę wam przyjaciela, który wykazuje wiele podobieństwa do mnie; mam nadzieję, że dobrze go przyjmiecie – nazywa się Werter”. Po pierwszej lekturze Kestnerowie byli niezadowoleni z wykorzystania ich prywatnej historii w powieści, a zwłaszcza ze sposobu, w jaki przedstawiono Lottę i Alberta. Przez tę powieść doszło do zerwania kontaktów. Goethe ostatni raz spotkał się z Charlottą po wielu latach w Weimarze, w 1816 roku.
GATUNEK:
Pod względem gatunkowym jest to powieść epistolarna i jako taka ma następujące cechy: narracja jest prowadzona w pierwszej osobie (przez głównego bohatera). Jest to narracja subiektywna, dzięki temu czytelnik „z pierwszej ręki” dowiaduje się o przeżyciach Wertera, jego sposobie oglądu świata, stosunku do innych bohaterów i wydarzeń, w których bierze udział. Autor „ukrywa się”, oddaje głos kreowanej w powieści postaci. Wydarzenia schodzą na dalszy plan, najważniejsza jest auto- i psychoanaliza dokonywana przez bohatera.
KOMPOZYCJA:
Powieść składa się z dwóch części. W pierwszej znalazły się listy datowane od 4 maja do 10 września 1771 roku, w drugiej od 20 października do 6 grudnia 1772 roku. Powieść została zakończona rozdziałem „Wydawca do czytelnika”, w której narrator przedstawia okoliczności śmierci bohatera oraz przytacza jego listy opatrzone datami: 12, 14, 20 grudnia oraz niedatowany, napisany tuż przed śmiercią ostatni list do Lotty.