Boska komedia
Dante Alighieri
BOSKA KOMEDIA – UKORONOWANIE DOROBKU DANTEGO
Wreszcie dzieło godne Beatrycze. Obok miłości znajduje się tu także przesłanie dla społeczeństwa – Dante jest apostołem zbłąkanej ludzkości, jest Veltro przepędzającym wilczycę Lupa. Dante chce poznać Boga właśnie przez Miłość.
Beatrycze – jest postacią realną, odrzucane są teorie o jej alegoryczności. Z początku ziemska, pod koniec jawi się jako postać niebiańska, święta chrześcijan; jest pięknem i dobrem całego świata, uwznioślającym samego Dantego. Wyznaje poecie miłość.
Wergiliusz – traktowany jako Mędrzec i Czarodziej, szczególnie ceniony przez Dantego (także w Boskiej komedii często widać ślady korzystania z Eneidy); jest w Boskiej komedii tym, kim był Arystoteles w Convivio.
REALNOŚĆ – Dante jest w Boskiej Komedii postacią ziemską, rzeczywistą, spotykane przez niego osoby również są autentyczne, podobnie jak języki, którymi się posługują. U podstaw dzieła leży więc realne życie.
WIZJA – Własna, prywatna wizja zaświatów według Dantego, w których funkcjonują postaci realne – na tym m.in. polega oryginalność, ale też mistycyzm dzieła.
ALEGORIA – Personifikacje pojęć abstrakcyjnych. Dante często posługiwał się tu postaciami mitologicznymi.
Wpływ na kształt utworu mieli niewątpliwie: franciszkanie, albigensi, św. Bonawentura, św. Bernard z Clairvoux. Hipotetycznie także zakon Templariuszy, Eneida (zejście Eneasza do podziemi), muzułmański Mirag (legendy o zejściu Mahometa w zaświaty).
STRUKTURA „BOSKIEJ KOMEDII”:
1.PIEKŁO
2.CZYŚCIEC. Znajduje się na drugiej półkuli, na Górze, którą Lucyfer wypiętrzył spadając w dół ukarany przez Boga. Na szczycie Góry znajduje się Raj. Jest to miejsce kary i cierpienia, a jednocześnie nadziei i radości. Wędrówka po Czyśćcu trwa trzy dni i trzy noce. Czyściec ma 9 części: Wstęp, siedem rejonów i Raj Ziemski. Dusze pokutują za zły wybór miłości, za miłość zbyt intensywną lub za mało intensywną. Rejony Czyśćca:
Pyszałki (księgi X, XI, XII)
Zazdrośnicy (księgi XIII, XIV)
Gniewni (księgi XV, XVI)
Gnuśni (księga XVII)
Skąpcy
Żarłoczni (księga XXII)
Rozpustni
Pieśń XXX – Spotkanie z Beatrycze po przejściu muru ognia oddzielającego Czyściec od Rejonu Raju Ziemskiego.
RAJ – rozmieszczony na planetach, prowadzi do niego 9 niebios systemu Ptolemeusza, na końcu – Empireum, siedziba Boga. Jest to gra muzyki i światła, nie dotyku czy węchu. Poezja jest zbyt uboga, by wyrazić to, co widzi Dante, dlatego poeta ucieka się do alegorii.
Rozmieszczenie Duchów na planetach:
Księżyc – ci, co nie dopełnili ślubów (I – IV)
Merkury – ci, co prowadzili aktywne życie ((VI, VII)
Wenus – ci, co żyli miłością (VIII – IX)
Słońce – mędrcy – Tomasz z Akwinu, Salomon, św. Bonawentura (X – XIII)
Mars – męczennicy i bojownicy o wiarę (XIV – XVII)
Jowisz – sprawiedliwi i pobożni – (XVIII – XX)
Saturn – duchy kontemplacyjne, św. Benedykt (XXI)
Niebo gwiaździste – triumf Chrystusa, test Dantego (XXII – XXVII)
Niebo dziewiąte – aniołowie – (XXVII – XXX)
Empireum – wraz z Bernardem z Clairvoux Dante ogląda oblicze Boga (XXX – XXXIII)
Na kunszt poetycki autora wskazuje umiejętne zespolenie realności i fantazji, współistnienie elementów epickich, lirycznych, tragicznych i komicznych, mistrzostwo w posługiwaniu się alegorią, bogaty zapas figur stylistycznych i elementów strukturalnych (np. dialogi – forma każdego jest dopasowana do bohatera i przedstawionych wypadków), zapożyczenie obrazów z różnych źródeł (Biblia, Wergiliusz) i własna ich prezentacja, metafory (ludzie, zwierzęta, zjawiska atmosferyczne), peryfrazy.
Boska komedia to hołd złożony miłości - Dante dzięki miłości opuszcza Piekło, by zobaczyć Gwiazdy. Dzięki miłości opuszcza Czyściec, wolny od jakiegokolwiek grzechu, by wzlecieć między Gwiazdy. Oglądanie Boga to ostateczny triumf miłości. Miłość jest największą siłą wszechświata – „porusza słońce i inne gwiazdy”.