Zofia Nałkowska
ZOFIA NAŁKOWSKA – ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ
Życie:
Powieściopisarka, autorka dramatów, publicystka. Urodziła się 10 listopada 1884 roku w Warszawie przy ulicy Kruczej 10. Była córką Wacława Nałkowskiego (autora podręczników i publicysty) oraz Anny z Szafranków Nałkowskiej (autorki monografii geograficznych).
Początki edukacji odbierała w domu. Matka uczyła ją geografii i niemieckiego, a ojciec logiki, arytmetyki i geometrii. W roku 1891 została oddana na prywatną pensję dla dziewcząt, prowadzoną przez Anielę Hoene, żonę Miriama. Pensję tę ukończyła w 1901 roku. Mając dwanaście lat zaczęła pisać „Dzienniki”, które prowadziła przez całe życie. W wieku lat 14 debiutowała wierszem „Pamiętam” w numerze 41 „Przeglądu Tygodniowego". W 1903 roku na łamach „Ogniwa" opublikowała swoje pierwsze opowiadanie, a na rok 1904 przypada jej debiut prozatorski w „Prawdzie". Tam ukazała się pierwsza powieść Zofii Nałkowskiej „Lodowe pola" (pierwsza z trylogii „Kobiety").
Młoda pisarka przez pewien czas pracowała jako nauczycielka na jednej ze znanych warszawskich pensji, prowadzonej przez Emilię Pankiewiczównę. Popołudniami chodziła na wykłady tajnego Uniwersytetu Latającego, na którym studiowała historię, geografię, ekonomię i językoznawstwo.
11 lutego 1904 roku wyszła za mąż za Leona Rygiera, pisarza i publicystę starszego od niej o dziesięć lat. W swoim życiu była dwukrotnie zamężna, a jej drugim mężem, od 1922 roku, był działacz PPS, Jan Jur-Grzechowski.
Nałkowska była niezwykle czynna w życiu społecznym. Pracowała dla polskiego rządu, w Biurze Propagandy Zagranicznej, przez wiele lat była wiceprezesem polskiego PEN-Clubu, działała w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich, w Towarzystwie Opieki nad Więźniami, była posłanką na sejm PRL, brała udział w pracach Międzynarodowej Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskiej w Polsce (efektem tej pracy są „Medaliony”– zbiór opowiadań dokumentujących czas II wojny światowej.
Pisarka była zaangażowana społecznie w organizacjach działających na rzecz kobiet – była członkiem belgijskiej Akademii Kobiecej. Poza tym miała swój salon literacki, rozpowszechniała twórczość młodych ludzi, brała udział w międzynarodowych kongresach, urządzała protesty w obronie więźniów politycznych. W okresie wojennym czynnie działała w konspiracyjnym życiu literackim. Okupację spędziła w Warszawie, prowadząc sklep tytoniowy. Nałkowska zmarła 17 grudnia 1954 roku ok. godziny 18 w wyniku wylewu krwi do mózgu. Ostatnie chwile spędziła w szpitalu przy ul. Emilii Plater.
Twórczość:
Twórczość Nałkowskiej przede wszystkim skupia się na problematyce kobiecej i zagadnieniach związanych z kształtowaniem się charakteru człowieka. Istotne były dla niej role społeczne, schematy kulturowe, postawy moralne i kwestie postrzegania ludzi przez innych. I wojna światowa sprawiła, że autorka zaczęła podejmować w utworach wątki ogólnospołeczne i polityczne oraz zajęła się analizą stosunków międzyludzkich. Przeszła od indywidualizmu do uniwersalizmu.
Z obfitej twórczości przedwojennej wyróżniają się „Hrabia Emil” (1920), „Romans Teresy Hennert" (1924), „Niedobra miłość” (1928) i „Granica" (1935). Na uwagę zasługują także dramaty: „Dom kobiet" (1930), „Dzień jego powrotu” (1931), „Renata Słuczańska" (1935)
Po wojnie wyszły „Medaliony" (1946) i „Węzły życia" (1948). Wydarzeniem stała się publikacja "Dzienników", spisywanych od 1899 r.
Za swoją twórczość literacką została dwukrotnie nagrodzona Państwową Nagrodą Literacką (za „Granicę” w 1936 r., a później w 1953 r.), Nagrodą Literacką miasta Łodzi (w 1929 r.), Złotym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury (w 1936 r.).