Szewcy - opracowanie (obraz rewolucji w "szewcach")
Stanisław Ignacy Witkiewicz — Szewcy
Szewcy opracowanie: Obraz rewolucji w "szewcach"
Obraz rewolucji został przedstawiony w „Szewcach” w kontekście zdeformowanej rzeczywistości, w sposób groteskowy, a przez to wyraziście katastroficzny. „Szewcy” opowiadają o przemianach politycznych, o przejmowaniu władzy przez nowe siły, które są zdolne do pokonania i obalenia poprzedniej władzy. Kolejne zrywy polityczne ukazują negatywną i pesymistyczną wizję przyszłości. W pierwszych zdaniach wypowiedzianych przez bohaterów utworu można odnaleźć odniesienie do ustroju kapitalistycznego, w którym dominuje obraz społeczeństwa zróżnicowanego pod względem majątkowym, obraz obywateli silnie różniących się pomiędzy sobą standardem życia oraz wizja jednostek ciężko pracujących, które są wykorzystywane przez elity będące u władzy- zarysowuje się tu bardzo silnie koncepcja nierówności społecznych. Szewcy jako główni bohaterowie pracują bardzo ciężko, jednak nie zapewnia im to odpowiednich warunków do godnego życia. Poziom ich egzystencji stoi w opozycji do jakości życia prokuratora Scurvy, przedstawiciela burżuazji, czy przedstawicielki arystokracji Księżnej Iriny Wsiewołodownej. Frustrację wśród Szewców wzbudza poczucie ciągłego poniżenia i uzależnienia względem wyższych klas społecznych. Ich obsesyjnym marzeniem staje się wizja odwrócenia porządku społecznego, w którym to oni piastowaliby role członków dotychczasowej elity.
Nastroje rewolucyjne panujące wśród szewców stają się bodźcem do działania dla prokuratora Scurvy, który wprowadza nową rzeczywistość- ustrój faszystowski. Z pomocą organizacji „Dziarskich Chłopców” dowodzonej przez Gnębona Puczymordę udaje mu się przejąć władzę. Nazwisko przywódcy tejże bojówki staje się trafnym określeniem charakteryzującym wprowadzoną totalitarną dyktaturę. Szef nowego ustroju ( Robert Scurvy ) również posiada nazwisko świadczące o dwuznacznej jakości nowych rządów. Początek swojej kariery Scurvy rozpoczyna od aresztowania szewców, które łączy się z dręczeniem ich odgórnym nakazem bezczynności, umożliwiając im spoglądanie w stronę doskonale wyposażonego zakładu szewskiego. Odebranie szewcom możliwości wykonywania pracy staje się dla nich źródłem jeszcze większego rozgoryczenia i wzmaga u nich pobudki w stronę rewolucyjnych działań. Ofiarą nowowprowadzonego ustroju staje się również Księżna, która zostaje oskarżona o chęć wprowadzenia matriarchatu. Zostaje ona za karę zmuszona do szycia butów, co staje się dla niej ogromną torturą, z racji iż nigdy przedtem nie podejmowała się pracy zawodowej, która stoi w sprzeczności z jej arystokratycznym pochodzeniem.
Faszyzm jawi się jako ustrój silnej władzy i ślepego posłuszeństwa poddanych względem jednostki dominującej, autorytetu. Utrzymanie takiego systemu politycznego jest możliwe jedynie dzięki dobrze działających organach sprawowania kontroli. W tym przypadku jest to policja karna uosabiana przez organizację „Dziarskich Chłopców”. Nie zważając na okoliczności, czy też powiązania rodzinne są oni w stanie wypełnić wszelkiego rodzaju rozkazy swojego przełożonego. Istotne z perspektywy swoich funkcji stają się więzienia, które umożliwiają przetrzymywanie w izolacji potencjalnych i rzeczywistych wrogów systemu.
Sajetan Tempe jako jednostka uwięziona przez własnego syna, nawet w warunkach odizolowania nie przestaje myśleć o rewolucji. Wcześniej jego marzeniem było posiadanie władzy, teraz myśli jedynie o możliwości podjęcia pracy. Jego ideologia wyrażana jest w głoszeniu poglądów w gruncie rzeczy sprzecznych z postępującą automatyzacją, jest on „prezesem tajnego związku cofaczy kultury”. Nieustanne pragnienie pracy, żądza rozpalająca prokuratora to czynniki wpływające na realne dokonanie przewrotu, w wyniku którego Sajetan obejmuje władzę. Dotychczasowy porządek zostaje zastąpiony ustrojem komunistycznym ( mimo iż w dramacie nie zostaje to literalnie umieszczone ). Wraz z przejęciem władzy przez Tempe, Scurvy zostaje uwięziony i poniżony, natomiast Księżna zaczyna obdarzać go swoimi względami, zgodnie ze swoją „zasadą” kokietowania silniejszego. Bodziec, który okazał się najważniejszy dla obalenia faszystowskiej dyktatury to nuda i bezczynność, która ukazała istotny fakt, iż szewcy nie mogą żyć bez pracy. Podniecenie towarzyszące czynnościom wykonywanym przez szewców udziela się również bojówkarzom z organizacji „Dziarskich Chłopców”, którzy wezwani do stłumienia buntu sami ulegają „uszewczeniu”. Praca jednoczy we wspólnym działaniu. Jest ona jednak ukazana jako rzecz zbliżona w swojej formie do aktu erotycznego. Świadczyć o takim porównaniu mogą być czynności wykonywane przez Księżną i prokuratora, jak również wzmagające się tempo pracy, przyspieszone oddechy i wypowiadane w trakcie komentarze. Praca staje się czymś na kształt siły biologicznej.
Przejęcie rządów potwierdza proroctwa Sajetana, który stwierdził, iż władza pozostaje niezmienna, zaś odmienia tego, kto ją sprawuje. Czeladnicy zapominają o dawnych ideałach rozkoszując się wygodnym i dostatnim życiem. W momencie wzniesienia sprzeciwu przez Sajetana, który domaga się idei i nie przestaje filozofować w swoich rozważaniach, Czeladnicy postanawiają go zabić, z obawy przed możliwością skompromitowania rewolucji. Szewcy nie zauważają, że teraz to oni posługują się siłą, zapominając, że takie zachowanie stało się wcześniej przyczyną ich nieszczęść. Czeladnicy eliminują Tempe oraz przepędzają również chłopów, którzy pragnęli upomnieć się o poprawę ich losu.
Kolejny przewrót dzieje się w kierunku ustroju technokratycznego. Owej rewolucji dokonuje osobnik silny, anarchista, który jest wyposażony w bombę i atrapy - granaty. Bez większych trudności opanowuje przestraszonych reprezentantów poprzednich systemów. Technokracja charakteryzuje się przejęciem władzy przez urzędników, dyrektorów, techników, którzy utożsamiają szczęście narodu z wprowadzeniem zdobyczy naukowo-technicznych. Na arenie politycznej pojawiają się pozbawiony nazwiska, nieokreślony zwolennik automatyzacji życia- Towarzysz X oraz Towarzysz Abramowski. Obie postaci stają się potwierdzeniem utraty indywidualizmu przez człowieka. Zostaje tutaj ukazana wizja historiozofii katastroficznej postulowana przez Witkacego. Efektem technokracji społeczeństwa jest upadek kultury oraz odebranie jednostce przymiotów ludzkich automatyzując wszelkie jej działania.
Podsumowując, wizja przyszłości jaką zarysował Witkacy w „Szewcach” wiąże się z niewątpliwym upadkiem ludzkości. Wszelkie próby naprawienia rzeczywistości, unormowania relacji społecznych zawiodły. Mnożenie się różnorodnych rewolucji postulujących odmienne ideologie w gruncie rzeczy nic nie zmieniły, gdyż przejęcie władzy pobudzało w jednostkach te same mechanizmy. Żadna z ukazanych przez Witkacego form ustrojowych nie była uznana za dobrą i godną trwania. Bodźce, które stawały się czynnikiem pobudzającym rewolucje mieściły się jedynie w marzeniach o dobrobycie i władzy. Idea zdolna zjednoczyć społeczeństwo, wprowadzić równość , braterstwo oraz powszechne szczęście niknęła w cieniu przywilejów związanych z posiadaniem władzy. Owy obraz różnorodnych rodzajów rewolucji i ustrojów prowadzi do druzgocących wniosków opiniujących przyszłość ludzkości.