Problematyka władzy w "Szewcach"
Stanisław Ignacy Witkiewicz — Szewcy
Problem władzy w „Szewcach” jest ujmowany głównie w kontekście działań skierowanych na zmianę, postęp, przewrót. Celem bohaterów utworu jest zdobycie i utrzymanie władzy. To ona staje się czynnikiem pobudzającym chęć działania. Pojmowanie jej istoty wiąże się niewątpliwie z kwestią polityki. Marzeniem bohaterów dramatu staje się możliwość korzystania z przywilejów płynących z piastowania władzy, posiadanie decydującego głosu w każdej sprawie. Na plan drugi zostaje zrzucona chęć wprowadzenia w życie określonego rodzaju idei. Po dokonaniu przewrotu szewcom umyka problem, dla którego działania rewolucyjne zostały podjęte, drażni ich postawa Sajetana, który stara się wprowadzić ideologie w czyn. Wyeliminowanie Tempe z gry doskonale ukazuje gdzie tkwi meritum władzy.
Inny wymiar władzy ukazany w „Szewcach” kryje się w byciu we władzy namiętności, podporządkowaniu demonicznej kobiecie, a więc uleganiu biologii, popędom, słabościom psychicznym. Szczególnie widoczne jest to w relacji Księżnej i prokuratora Scurvy.
Dążenie ku sprawowaniu władzy uwidacznia się od samego początku dramatu. Szewcy, niezadowoleni z pozycji jakie sprawują w systemie społecznym zazdroszczą elitom wystawnego stylu życia, który jest symbolizowany przez „ładne dziwki” i „dużo piwa”. Postać Księżnej Iriny jest uosobieniem niedościgłego obiektu pożądania oraz silnej, kobiecej osobowości. Przewrót, który niesie za sobą przejęcie władzy łączy się z korzystaniem dobrobytu w postaci kosztownych strojów, bogato urządzonych mieszkań i biur, wymyślnych potraw. Idea głosząca zdążanie ku równości, która napędzała przemiany, przestała się liczyć. Jedna nierówność została zastąpiona przez inną.
Władza jako mechanizm silnego oddziaływania zarówno na jej podległych, jak również ją posiadających staje się źródłem ujednolicenia postaw względem niej. Ci którzy ją posiądą stają się automatycznie podobni do tych, przeciwko którym się buntowali. Idea władzy, która ma służyć ogólnemu dobru nie istnieje. Zarówno szewcy, jak i Scurvy po dojściu do władzy zmieniają się, zapominając o głoszonej uprzednio ideologii. Władza uzależnia od siebie, sprowadzając jednostkę do poziomu marionetki sterowanej jej namiętnościami. Człowiek zostaje odarty z indywidualizmu świadczącego o jego wyjątkowości. Można odnaleźć tu fascynację Witkacego „Makbetem” W. Szekspira, choć kontekst w obu przypadkach jest zdecydowanie różny.
Ciekawym wątkiem wartym głębszej analizy staje się postać Księżnej Iriny. Narzędziem, jakie wykorzystuje ona w walce o władzę jest jej płciowość, seksualność, wybujałość erotyczna. Owe hiperbolizowane atrybuty kobiecości mają stać się podstawą nowego systemu politycznego opartego na dominacji kobiet, zwanego matriarchatem. Swoją postawą skierowaną względem Scurvy`ego potwierdza siłę kobiecości. Księżną ciężko analizować w oderwaniu od jej płci. Witkacy celowo wyolbrzymia jej seksualność wyrażaną w ubiorze, zachowaniu, używanym języku, sadystycznym znęcaniu się nad prokuratorem. Jednakże jej triumf jest chwilowy, „spuszcza się na nią z góry druciana klatka, jak dla papugi- Księżna zwija skrzydła (…) „
Pojawienie się na scenie Hiper-Robociarza oraz dwóch dygnitarzy wzmaga napięcie i powoduje trwogę. Zostają oni utożsamieni z rewolucją techniczno-naukową. Nowy reżim wiąże się z przejęciem władzy przez biurokratów i techników. W gruncie rzeczy sprawy istotne z punktu widzenia społeczeństwa nadal nie zostaną rozwiązane. Jedyną zmianą stanie się wymiana personelu, zmiana elit piastujących władzę. Według analizy władzy Witkacego jest ona siłą napędzającą obłudę, kształtującą egocentryczne postawy, uśmiercającą indywidualizm oraz ignorującą dobro społeczeństwa. Kolejne rewolucje są jedynie pretekstem do przejęcia władzy, nie niosącym za sobą żadnych zmian wpływających na dobro ogółu społeczeństwa. Efektem takiego stanu rzeczy będzie zagłada ludzkości. Władza jest więc zabarwiona pejoratywnie, nie tylko pociąga za sobą bierność działań elit, lecz również nadaje pesymistyczny wyraz przyszłości.