Medaliony - opracowanie
Zofia Nałkowska — Medaliony
Medaliony - Opracowanie
CZAS I MIEJSCE AKCJI
Akcja „Medalionów” rozgrywa się w pierwszych miesiącach po zakończeniu II wojny światowej. Pisarka działała w Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. Przesłuchania świadków i niemieckich zbrodniarzy, udział w wizjach lokalnych w miejscach hitlerowskich zbrodni, usłyszane rozmowy z ocalałymi sprawiły, że powstał ten cykl opowiadań. Ich fabuła obejmuje lata II wojny światowej, lata wciąż żywe w pamięci ludzi, których wspomnienia mamy w „Medalionach”.
Nie da się jednoznacznie określić miejsca akcji „Medalionów”, bo jest takich miejsc wiele. Wymienia się ich nazwy lub opisuje ogólnikowo. Akcja rozgrywa się przede wszystkim na terenach Polski. Opowiadanie „Profesor Spanner” rozgrywa się w pobliżu niemieckiego Instytutu Anatomicznego w Gdańsku-Wrzeszczu.
W opowiadaniu „Dno” wymienia się nazwy obozów, w których przebywała bohaterka. Mamy więc więzienie na Pawiaku, Ravensbrück oraz Bunzig (tu mieściła się fabryka amunicji). Miejscem akcji „Kobiety cmentarnej” jest cmentarz, który leży w pobliżu żydowskiego getta. „Dwojra Zielona” i „Wiza” mówią o obozach koncentracyjnych, które rozmieszczone były na terenie Polski. Akcja „Człowiek jest mocny” rozgrywa się w pałacu niedaleko Chełmna, w którym masowo mordowano Żydów. W ostatnim opowiadaniu „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu” Nałkowska pisze o Oświęcimiu.
FORMA UTWORU
„Medaliony” to dzieło z pogranicza gatunków – opowiadania, reportażu, nawet eseju. Świadczy o tym:
- wykorzystanie różnych form narracji: mowy pozornie zależnej, monologu, behawiorystycznego opisu,
- dwie perspektywy narracyjne: narratorka (intelektualizm) i postaci (subiektywność, osobiste przeżycia),
- ograniczony do minimum komentarz odautorski („arcydzieło pisarskiej powściągliwości”,
- język pozbawiony ozdobników stylistycznych, oszczędny, lakoniczny; w wypowiedziach postaci często język potoczny, prosty, czasem z błędami.
TYTUŁ
Tytuł zaczerpnięty został od popularnego określenia nagrobkowych fotografii ludzi zmarłych. Wyjaśnienie tytułu zawiera też opowiadanie „Kobieta cmentarna”. Czytamy w nim: „Później przyszedł czas, gdy na cmentarz spadały pociski. Posągi i medaliony potłuczone leżały wzdłuż alei. Groby z otwartymi wnętrzami ukazały w pękniętych trumnach swoich umarłych”.
Pisarka pokazuje w swoich miniaturach literackie portrety ludzi, którzy przeżyli piekło hitleryzmu. Ludzie ci są pozbawieni cech indywidualnych, są to typy uniwersalne dla tragedii milionów. Książka Zofii Nałkowskiej jest swoistym pomnikiem ofiar nazizmu. Jest to pomnik poświecony tym, którzy ponieśli śmierć w zagładzie oraz tym, którzy przeżyli wojnę i dali świadectwo prawdzie. Opowiadania chronią przed zapomnieniem tych tragicznych wydarzeń i upamiętniają ludzi, którzy zginęli. Relacje rozmówców narratorki są jak zastygłe medaliony, na których są wizerunki zmarłych wiecznie żywych w pamięci, bo nikt nie powinien zapominać o tym tragicznym okresie w dziejach ludzkości i o tym czasie odwróconego dekalogu.
MOTTO UTWORU:
Motto zbioru – „Ludzie ludziom zgotowali ten los" – jest zawarte w ostatnim opowiadaniu pt. „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”. Głównym celem pisarki było pokazanie do czego są zdolni ludzie – do terroru, masowych zabójstw, wyszydzania z innych, zadawania im cierpienia... Nie chodziło o narodowość, bo nieważne czy jest się Niemcem, Polakiem, czy Rosjaninem, ważne co się robi względem innych. Zofia Nałkowska pokazała, jak nieobliczalny i okrutny może być w pewnych sytuacjach człowiek. Pisarka zastanawia się jak mogło dojść do takiej tragedii? Jak człowiek mógł tak skrzywdzić drugiego człowieka. W tym motcie słyszymy głos przerażenia, że opisany dramat jest dziełem człowieka. To ludzie stworzyli faszyzm, hitleryzm, obozy zagłady, piece, więc są odpowiedzialni za tę potworna rzeczywistość. Jest to bez wątpienia uniwersalne motto, które pokazuje moc zła wszechobecną na świecie.
BOHATEROWIE
Naoczni świadkowie wydarzeń:
- Profesor Spanner - młody chłopak pracujący w instytucie profesora Spannera,
- Kobieta cmentarna - kobieta bywająca często na cmentarzu przylegającym do muru getta wspomina ludzi skaczących z okien płonących domów,
- Przy torze kolejowym - świadek tragicznego losu Żydówki rannej w kolano podczas ucieczki z transportu.
Ofiary przedstawiające swe tragiczne przeżycia:
- Dno - więźniarka Pawiaka, później obozu w Ravensbrück, pracownica fabryki amunicji,
- Dwojra Zielona - Żydówka długo się ukrywająca potem także zamknięta w obozie,
- Wiza - kolejna więźniarka obozu koncentracyjnego
- Człowiek jest mocny - Michał P., Żyd pracujący w Chełmnie przy grzebaniu pomordowanych (udało mu się uciec); tragicznym przeżyciem był dla niego zobaczenie zwłok żony i dzieci.
POBLEMATYKA
„Medaliony” to utwór o:
- tragedii ludzi uwikłanych w koszmar wojny,
- planowej, zorganizowanej zagładzie Żydów (Człowiek jest mocny)
- rzeczywistości obozowej (Wiza, Dno)
- destrukcyjnym wpływie wojny na psychikę ludzką (Profesor Spanner, Dwojra Zielona)
- reifikacji człowieka (Profesor Spanner)
- reifikacji człowieka (Profesor Spanner)
- człowieku – to ostrzeżenie przed tym, do czego jest zdolny (motto całego zbioru, Dorośli i dzieci w Oświęcimiu)