Cierpienia młodego Wertera - Wydawca do czytelnika
Johann Wolfgang Goethe — Cierpienia młodego Wertera
Cierpienia młodego Wertera - Streszczenie: WYDAWCA DO CZYTELNIKA (ta część powieści obejmuje relację narratora trzecioosobowego, który usiłuje odtworzyć przebieg ostatnich dni życia Wertera oraz uporządkować fragmenty korespondencji i notatek bohatera).
Między Werterem, Lottą i Albertem wytworzyła się bardzo napięta atmosfera. Wizyty Wertera w ich domu stają się coraz bardziej uciążliwe dla domowników. Albert, nie chcąc uczestniczyć w spotkaniach z Werterem, omija pokój Lotty, gdy Werter przychodzi ich odwiedzić. Werter jest zdruzgotany psychicznie. Ma sobie za złe, że zburzył spokój związku swoich przyjaciół.
W tym samym czasie Werter dowiaduje się o nieszczęściu, jakie miało miejsce w Wahlheim. Parobek zakochany w pani, u której służył zamordował swojego następcę na służbie, po tym jak dowiedział się o planowanym przez nich ślubie. Zapytany, czemu to zrobił, powiedział: „Żaden mieć jej nie będzie i ona nie będzie miał żadnego”. Werter bierze parobka w swoją obronę i próbuje go usprawiedliwić przed komisarzem. Tłumaczy jego czyn nieszczęśliwą, obezwładniającą miłością, jednak komisarz wcale nie słucha takiej argumentacji. Także Albert staje po stronie prawa i przepisów. To potęguje niechęć Wertera wobec niego.
Po całym wydarzeniu Albert prosi żonę o radykalne ograniczenie spotkań z Werterem, który jest już coraz smutniejszy i bardziej przygnębiony.
12 i 14 grudnia 1772
Te dwa listy mówią o stanie duszy Wertera. Bohater czuje, że wkrótce oszaleje z miłości. Coraz ciężej jest mu zachować zewnętrzne pozory normalnego życia i postanawia umrzeć. Jego myśli przenoszą się teraz na planowanie samobójstwa, gdyż chce, by czyn ten był rozważny. Chce odejść z tego świata przekonany o słuszności swojej decyzji.
20 grudnia 1772
Jest to list pożegnalny do Wilhelma. Werter dziękuje za przyjaźń, prosi o przekazanie matce, że zależy mu na jej przebaczeniu; prosi także o modlitwy. W tym liście jednak nie wspomina o swoim zamiarze samobójczym, na który jest już zdecydowany..
Tego samego dnia (20 grudnia 1772 roku) doszło do ostatniego spotkania kochanków. Lotta mówi mu, że dzięki talentowi i wiedzy, jakie posiada, Werter może być jeszcze szczęśliwy. Próbuje mu uświadomić, że nie może tak bolec nad swoim losem. Lotta doradza mu wyjazd i poszukiwanie miłości. Ich rozmowę przerywa wejście Alberta, który chłodno wita się z Werterem. Wkrótce po powrocie Alberta zdenerwowany Werter wychodzi.
Następnego dnia (21 grudnia 1772 roku) Werter napisał list pożegnalny do Lotty. Wyjaśn ił w nim, że jedno z ich trojga musi umrzeć i zdecydował, że to on się poświeci. Prosi ją o pamięć i zachowanie wspólnych wspomnień.
Werter czyni przygotowania do swojej samobójczej śmierci. Służącemu każe spakować rzeczy potrzebne do wyjazdu, uregulować rachunki i uporządkować wszelkie sprawy. Pojechał do domu komisarza, ale go nie zastał. Jego dzieci przygotowały mu prezenty gwiazdkowe, które bardzo go wzruszyły i uświadomiły, że będzie za nimi bardzo tęsknił. Gdy wraca do domu służący pakuje jego rzeczy.
W tym czasie Lotta wiele rozmyśla o Werterze. Uświadamia sobie, że jest to jedyny człowiek, który ją w pełni rozumie (jej myśli, uczucia). Żal jej rozłąki z Werterem, bo wie, że człowiek ten pozostawi pustkę w jej duszy, której nic, ani nikt nie będzie w stanie zapełnić.
Niespodziewanie przychodzi Werter. Lotta jest zdenerwowana tą wizytą, gdyż nikogo poza nią nie ma w domu. Werter czyta Locie fragmenty Pieśni Osjana, które sam przełożył. Czyta je ze łzami w oczach. Wkrótce wzruszona jest także Lotta, bo w poezji tej panuje nastrój bezsilności wobec losu, rozpacz i przeczucie śmierci. Werter przestaje nad sobą panować, porywa Lottę w ramiona i zaczyna całować. Wzburzona dziewczyna krzyczy: „ To po raz ostatni, Werterze! Już mnie pan nie zobaczy” i ucieka do sąsiedniego pokoju.
Werter odchodzi. Po powrocie do domu kończy swój list pożegnalny do Lotty. Przeprasza w nim ukochaną za swoje zachowanie, żegna się z nią na zawsze i rozlicza ze swoim życiem. Bohater wierzy, że po śmierci będą ze sobą na wieki.
Zaraz potem posyła służącego po pistolety do Alberta. Locie towarzyszą złe przeczucia, gdy podaje służącemu broń. Nie mówi jednak małżonkowi o swoich obawach.
Werter spłaca swoje długi, porządkuje ostatnie sprawy i, punktualnie o dwunastej w nocy, strzela sobie w głowę. Nie ginie na miejscu, jego agonia trwa do południa kolejnego dnia. Gdy rano znajduje go służący, Werter jeszcze żyje, ale wkrótce kona w męczarniach.
Służący zawiadamia Lottę, Alberta i komisarza. Wszyscy są zszokowani jego czynem. Pochowali go około jedenastej w nocy, bez udziału duchownego, w miejscu, które sam sobie wybrał: między dwiema lipami w rogu starego cmentarza. Albert i Lotta nie pojawili się na pogrzebie (Lotta się bardzo rozchorowała). „Stary [komisarz – ojciec Lotty] razem z synami szedł za trumną. Albert nie mógł. Obawiano się o życie Lotty. Nieśli go rzemieślnicy. Nie towarzyszył mu żaden duchowy”.